عباس قديانى
293
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
تيسفون را تحت محاصره درآورد و غالب شهرهاى شامات را از حكام ايرانى گرفت . اين پادشاه چندى نگذشت كه به قتل رسيد و ملكه زنوبيا دختر او روى كار آمد ولى او هم كار مهمى از پيش نبرد و اورلين امپراتور روم او را اسير كرد و با خود برد . شاپور اول با استفاده از نيروى انسانى اسراى رومى ، پل شوشتر و سد شادروان را بنا كرد . جنگهاى پلوپونز در زمان داريوش دوم دو دولت آتن و اسپارت به جان يكديگر افتاده و تمام شبه جزيرهء پلوپونز با يونان مركزى در تحت رياست اسپارت ، و جزاير درياى اژه با سواحل آن در تحت فرماندهى آتن قرار گرفت . اين جنگها كه بيست و شش سال از 431 تا 404 ق . م . طول كشيد به جنگهاى پلوپونز معروف است . ايرانيان كه از يونانيان دل خوشى نداشتند ، موقعيت را غنيمت شمرده و با تحريكاتى باعث تضعيف دو طرف مىشدند . قهرمانان سياست ايران در اين وقايع دو والى ايران در آسياى صغير بودند كه يكى تيسافرن و ديگرى فرناباذ نام داشت . چون آتن و اسپارت باهم در جنگ بودند و هر يك از طرفين مىخواستند براى غلبه بر ديگرى از ايران يارى گيرند ، از اين جهت تيسافرن سياست خود را بر اين قرار داد كه تا مىتواند طرفين را ضعيف كند و نفوذ ايران را در يونان بسط دهد . هريك از دو طرف قوى مىشد ، دولت ايران كمكش را به او قطع كرده ، طرف ديگر را تقويت مىنمود تا اينكه سرانجام با پول و كمك دريايى ايران اسپارتيان توانستند آتنيان را در جنگ معروف اگوس پوتاموس ( Aigos Potomos ) شكست دهند و بدين ترتيب ايران انتقام خود را از آتن بگرفت . سرانجام اسپارت و آتن ناچار شدند كه با ميانجيگرى شاهنشاه ايران باهم صلح كنند . در يكى از مواد اين پيمان كه مربوط به حفظ منافع ايران بود چنين نوشته شده بود : « شهرهايى كه در تصرف شاه يا متعلق به نياكان او مىباشد از اين پس نيز در تحت اطاعت شاهنشاه خواهد ماند . » جنگهاى كريمه پس از قتل اميركبير دولت عثمانى و انگليس و فرانسه به اتحاد يكديگر با دولت روسيه در حال جنگ بودند . در پاييز 1269 پرنس دالگوركى سفير روسيه به طور محرمانه به ناصر الدين شاه پيشنهاد كرد كه ايران در اين جنگ به عنوان متحد روسيه بر ضد عثمانى وارد شود و وعده داد هرقدر از خاك عثمانى را كه بتواند متصرف گردد روسيه آن اراضى را از آن ايران خواهد شناخت ، به علاوه از وصول بقاياى غراماتى كه طبق عهدنامهء تركمانچاى به ايران تعلق مىگرفت نيز صرفنظر خواهد كرد . شاه اين مواعيد را باور كرده با پيشنهاد مزبور موافقت نمود ، اما ميرزا آقا خان رأى شاه را زد و اصرار ورزيد كه بهجاى اين كار بهتر است ايران با دولت عثمانى و انگليس و فرانسه بر عليه روسيه متحد شود . اما دولتهاى انگليس و فرانسه وقتى از اين پيشنهاد آگاه شدند شاه را تشويق نمودند كه به همان حال بىطرفى باقى بماند . جنگ همدان در سال 909 ه . ق . بين شاه اسماعيل صفوى و مراد ميرزا آققويونلو حاكم عراق و فارس در نزديكى همدان جنگ سختى روى داد كه مراد ميرزا شكست خورد و به شوشتر گريخت . جوانشير ابراهيم خان جوانشير ، پسر پناه خان ، والى ؟ ؟ ؟ قرهباغ بوده كه در سال 1221 ه . ق . در خارج قلعهء شوش كشته شد .